کشور در سال‌های اخیر وارد مرحله حساسی از «تنش مزمن آبی» شده است که ناشی از برهم‌کنش تغییرات اقلیمی، خشکسالی‌های پیاپی، افت شدید تراز آبخوان‌های زیرزمینی و فرونشست گسترده زمین در کنار الگوهای ناکارآمد تقاضا است. در ادبیات نوین پدافند غیرعامل و امنیت ملی، آب دیگر صرفاً یک نهاده محیط‌زیستی یا اقتصادی نیست، بلکه «ستون فقرات تاب‌آوری اجتماعی-سرزمینی» به‌شمار می‌رود. هرگونه اختلال گسترده در شبکه تأمین آب یا تخلیه آبخوان‌ها مستقیماً بر مهاجرت‌های اقلیمی، امنیت غذایی و تداوم کارکرد صنایع حیاتی تأثیر می‌گذارد. بر این مبنا، گذار از «مدیریت انفعالی بحران» (Emergency Response) به «مدیریت پیشگیرانه ریسک محور و پایداری منابع» (Risk & Resource Governance) یک الزام فوری است.
ارکان کلان حکمرانی یکپارچه منابع آب (IWRM)
اصلاح الگوی کشت و ارتقای بهره‌وری کشاورزی: با توجه به تخصیص بیش از ۸۵ درصد آب تجدیدپذیر کشور به بخش کشاورزی، مدیریت بحران بدون بازآرایی این بخش ناممکن است. استقرار نظام کشت مبتنی بر آمایش اقلیمی، انتقال سبزی و صیفی‌جات به محیط‌های کنترل‌شده گلخانه‌ای، مسدودسازی چاه‌های غیرمجاز و نصب کنتورهای هوشمند حجمی از اقدامات پایه در مقیاس کلان است.
مدیریت به‌هم‌پیوسته «آب، انرژی و غذا» (Water-Energy-Food Nexus): پمپاژ بی‌رویه آب‌های زیرزمینی پیوند تنگاتنگی با مصرف برق دارد و از طرف دیگر تصفیه و انتقال آب به زیرساخت‌های پایدار انرژی متکی است. سیاست‌گذاری کلان باید از بخشی‌نگری خارج شده و مدیریت عرضه و تقاضا را در یک مدل تعاملی یکپارچه برنامه‌ریزی کند.
حفاظت و نگهداشت راهبردی ذخایر و آبخوان‌ها
تعادل‌بخشی و تغذیه مصنوعی سفره‌های آب زیرزمینی: آبخوان‌ها مخازن ذخیره استراتژیک کشور در روزهای بحران و جنگ محسوب می‌شوند؛ چرا که در برابر تبخیر شدید و حملات فیزیکی بیرونی مقاوم‌ترین منبع طبیعی هستند. اجرای پروژه‌های آبخیزداری، آبخوان‌داری و مهار سیلاب‌های فصلی برای تزریق مستقیم به سفره‌ها، اولویت نخست پدافندی است.
توسعه اقتصاد چرخشی آب (بازچرخانی و پساب): پساب تصفیه‌شده شهری و صنعتی نباید به‌عنوان زباله تلقی شود؛ استانداردسازی پساب برای استفاده الزامی در خنک‌کاری نیروگاه‌ها، زنجیره فولاد، پتروشیمی‌ها و فضای سبز، فشار را از روی آبخوان‌ها و منابع آب شرب باکیفیت برمی‌دارد.
مدیریت تقاضا، پدافند غیرعامل و ایمن‌سازی زیرساخت‌های شرب
تفکیک و دوگانه‌سازی خطوط آبرسانی شهری: توسعه شبکه‌های بازچرخانی محلی و تفکیک آب شرب بهداشتی باکیفیت از آب مصارف عمومی و بهداشتی در کلان‌شهرها و شهرها، هزینه‌های تصفیه پیشرفته را کاهش داده و تاب‌آوری سامانه را در روزهای بحرانی تضمین می‌کند.
کاهش تلفات فیزیکی (آب بدون درآمد - NRW): نوسازی خطوط لوله فرسوده شهری و روستایی، زون‌بندی فشاری شبکه‌ها و نصب سامانه‌های اندازه‌گیری هوشمند دبی/فشار، مانع از هدررفت بخش قابل‌توجهی از آبِ تصفیه‌شده و پرهزینه پیش از رسیدن به مصرف‌کننده می‌شود.
پدافند سایبری و کالبدی زیرساخت‌های هیدرولیکی: سدها، تصفیه‌خانه‌ها، خطوط لوله انتقال بزرگ و سامانه‌های اسکادا (SCADA) از شریان‌های حیاتی کشورمحسوب می گردند،لذا مجهزسازی آنها به سامانه‌های پایش مداوم کیفی (Early Warning)، ایزولاسیون کنترل‌های صنعتی در برابر نفوذ سایبری و ایجاد مسیرهای انتقال موازی و مخازن ذخیره اضطراری در شهرها نقشی بنیادین در پیشگیری از شوک‌های امنیتی دارد.
جمع‌بندی و راهبرد خروجی
مدیریت بحران تنش آبی کشور نیازمند دگرگونی در فلسفه مهندسی آب است؛ یعنی توقف تمرکز صرف بر پروژه‌های سنگین سازه‌ایِ انتقال حوضه‌به‌حوضه و در عوض، سرمایه‌گذاری متمرکز بر «بهره‌وری تقاضا»، «تعادل‌بخشی آبخوان‌ها» و «تثبیت جمعیت در مبدأ از طریق معیشت پایدار». در افق پیش‌رو، نگهداشت هر مترمکعب آب ذخیره زیرزمینی، ضریب بازدارندگی دفاعی و تاب‌آوری ملی کشور را در مواجهه با مخاطرات طبیعی و ژئوپلیتیکی ارتقا می‌دهد.
